Τα Θρησκευτικά μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ

Σταύρος Γιαγκάζογλου*

Εδώ και είκοσι περίπου χρόνια το μάθημα των Θρησκευτικών στο δημόσιο σχολείο βρίσκεται μεταξύ δύο αντίθετων τάσεων. Να εξέλθει από τον παραδοσιακό και στενά ομολογιακό του πλαίσιο σε έναν γόνιμο διάλογο με τη θρησκευτική ετερότητα και πολυφωνία ή να παραμείνει σε μια κλειστή μονοφωνία ως η επίσημη διδασκαλία του ορθόδοξου δόγματος στο σχολείο. Οι κατά καιρούς γνωμοδοτήσεις των Ανεξάρτητων Αρχών μέχρι και την πλέον πρόσφατη (2/2022 της ΑΠΔΠΧ), σταθερά έτειναν υπέρ των γενικευμένων απαλλαγών για λόγους συνείδησης και ελευθερίας, αλλά και οι νέες εκπαιδευτικές συνθήκες και οι ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές οδήγησαν το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το ΙΕΠ στα νέα προγράμματα σπουδών (2010-2015). Τα προγράμματα αυτά στη σύντομη εφαρμογή τους (2017-2019) πραγματοποίησαν ένα πρωτόγνωρο διαλογικό άνοιγμα του μαθήματος προς τη θρησκευτική ετερότητα του σύγχρονου κόσμου. Η συμπερίληψη θρησκειολογικών αναφορών και ο νέος παιδαγωγικά τρόπος διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών συνάντησε την έντονη αντίθεση διαφόρων συντηρητικών κύκλων, οι οποίοι προσέφυγαν στο ΣτΕ, ζητώντας την ακύρωσή τους.

Εκδήλωση: «Οικουμενικές διαστάσεις της Επανάστασης του ’21 και η αξιοποίησή τους στη διδακτική της θρησκευτικής εκπαίδευσης»

 

Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός – για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης» προγραμματίζει διαδικτυακή εκδήλωση, με θέμα «Οικουμενικές διαστάσεις της Επανάστασης του ’21 και η αξιοποίησή τους στη διδακτική της θρησκευτικής εκπαίδευσης».

Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ «ΚΑΙΡΟΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΟΥ Ι.Ε.Π. ΓΙΑ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΥΠΟΥ

Θέμα: Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός» για την Εισήγηση της Επιστημονικής Επιτροπής του Ι.Ε.Π. για τα Θρησκευτικά

Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός» έχει καταθέσει πολλές φορές τις απόψεις του, καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις, για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών, έχοντας ως πρωταρχικό γνώμονα το παιδαγωγικό συμφέρον των μαθητών και των μαθητριών, ώστε να αναπτυχθούν και να ζήσουν αρμονικά στο εξαιρετικά σύνθετο και πολύπλοκο περιβάλλον της εποχής μας. Αναγνωρίζοντας τη συνθετότητα και κρισιμότητα της σύγχρονης θρησκευτικής εκπαίδευσης, έχει επισημάνει τους κινδύνους που προέρχονται από την απολυτοποίηση της αναζήτησης «καθαρών» νομικών λύσεων και από την αυτονόμηση αποσπασματικών ή πρόσκαιρων νομικών ερμηνειών. Οι απρόσμενες εξελίξεις μπροστά στις οποίες βρίσκεται σήμερα το μάθημα των Θρησκευτικών, με εμφανή τον κίνδυνο συρρίκνωσης της υποχρεωτικότητας και σταδιακής υποβάθμισής του, δικαιώνουν -δυστυχώς- τις θέσεις μας.

ΙΕΠ: 15 αποφάσεις των Επιτροπών Αξιολόγησης Προσόντων υποψηφίων εκπονητών Προγραμμάτων Σπουδών για Κοινωνικές, Ανθρωπιστικές και Φυσικές επιστήμες

Το ΔΣ του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής δημοσιοποίησε σήμερα 15 εγκρίσεις πρακτικών των Επιτροπών Αξιολόγησης προσόντων υποψηφίων εκπονητών για την υπ’ αρ. πρωτ. 2939/27-4-2020 (ΑΔΑ:9ΝΙΝΟΞΛΔ-Χ5Κ) Πρόσκληση.

Δείτε τά σχετικά Αρχεία

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ: μάθημα για «γερά… νεύρα»

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Με αφορμή την Εισήγηση της Επιστημονικής Επιτροπής για τα Θρησκευτικά, (εδώ), της οποίας έργο είναι να εισηγηθεί: πρώτον τη βέλτιστη δυνατή μεταβατική λύση του ζητήματος, με στόχο την πλήρη συμμόρφωση των Προγραμμάτων Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), για το χρονικό διάστημα που θα απαιτηθεί μέχρι τη συγγραφή και εφαρμογή των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών και του αντιστοίχου διδακτικού υλικού, και δεύτερον τους τρόπους και τις μεθόδους εφαρμογής των αποφάσεων του ΣτΕ, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), όσον αφορά σε όλες τις υπόλοιπες πτυχές των αποφάσεων αυτών, που συνδέονται με το μάθημα των Θρησκευτικών, με έμφαση στη διατήρηση της υποχρεωτικότητάς του και τη διαδικασία απαλλαγής των μαθητών/τριών, σίγουρο είναι ότι, γνωστοί για τις αγκυλώσεις-τους θεολογικοί και εκκλησιαστικοί κύκλοι θα ξαναστήσουν ακόμη ένα σώου για να πολεμήσουν και να ακυρώσουν όσα η Επιστημονική Επιτροπή προτείνει προς το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

Εισήγηση Επιστημονικής Επιτροπής για τα Θρησκευτικά

Αθήνα, 30-07-2020

Με την υπ’ αρ. 37/23-07-2020 Πράξη του Δ.Σ. του ΙΕΠ εγκρίθηκε η εισήγηση της Επιστημονικής Επιτροπής για τα Θρησκευτικά σχετικά με τους τρόπους και τις μεθόδους εφαρμογής των αποφάσεων του Σ.τ.Ε., του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), όσον αφορά στο Μάθημα των Θρησκευτικών. Δίνεται στη δημοσιότητα το πλήρες κείμενο της εισήγησης.

Αφιέρωμα: Θρησκεία και Εκπαίδευση Υπό το φως της πρόσφατης νομολογίας

Νομοκανονικά, 1 (2020)

Από τα περιεχόμενα του τεύχους 1/2020:

Αφιέρωμα: Θρησκεία και Εκπαίδευση Υπό το φως της πρόσφατης νομολογίας

«Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα;»*

Η απόφαση του ΣτΕ και το μέλλον του Μαθήματος των Θρησκευτικών**

του Παντελή Λ. Καλαϊτζίδη***

Η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας (ΣτΕ) γυρνάει το Μάθημα των Θρησκευτικών (ΜτΘ) στην προ του 1974 εποχή και το καταδικάζει στην εσωστρέφεια και τον απομονωτισμό.

            Ήταν τέτοιο το τραύμα που προκάλεσε η συνεργασία της Διοικούσας Εκκλησίας και μερίδας θεολόγων με το δικτατορικό καθεστώς της 21^ης Απριλίου, που η πτώση της χούντας έθεσε το σώμα των θεολόγων σε κίνηση και προβληματισμό, τόσο για το δημόσιο λόγο της Εκκλησίας και της θεολογίας, όσο και για το περιεχόμενο και τους παιδαγωγικούς προσανατολισμούς της παρεχόμενης θρησκευτικής εκπαίδευσης.

Είχε προηγηθεί η συνάντηση της ορθόδοξης θεολογίας της ρωσικής διασποράς με τις προκλήσεις της Νεωτερικότητας και της εκκοσμίκευσης στη Δύση και το διαλογικό άνοιγμα της Ορθοδοξίας στο σύγχρονο κόσμο, κινήσεις που επηρέασαν γόνιμα και αναμόχλευσαν δημιουργικά τα λιμνάζοντα ύδατα της νεοελληνικής θεολογίας (κυρίως μέσα από τη λεγόμενη «θεολογία του ’60»). Μιας θεολογίας που μέχρι τότε κυριαρχούνταν από το πνεύμα των θρησκευτικών οργανώσεων, του θεολογικού σχολαστικισμού και ευσεβισμού και από μία «πολιτική θεολογία» της άκρας δεξιάς, που απόληξή της ήταν η ιδεολογία της «Ελλάδος των Ελλήνων Χριστιανών» και η συνεργασία με τη δικτατορία.

Η παράδοση 180 χρόνων δεν αλλάζει σε μία μέρα

Μάριος Κουκουνάρας-Λιάγκης*

Στην Ελλάδα, 180 χρόνια τώρα, η θρησκευτική εκπαίδευση (Θ.Ε.), έχει προκαλέσει αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις για το περιεχόμενο, τα βιβλία και τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών της. Από αυτές η Θ.Ε. των παιδιών στο σχολείο έβγαινε κερδισμένη – όχι αλώβητη. Μέχρι σήμερα παραμένει υποχρεωτικό μάθημα. Σκοπεύει στην ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης και θρησκευτικής γνώσης, που θεωρείται για κάθε άνθρωπο απαραίτητη σήμερα περισσότερο από ποτέ. Υπήρχε πάντα η δυνατότητα εξαίρεσης, την οποία χρησιμοποιούν 0,5 έως 0,9% των μαθητών (ΥΠΕΠΘ, 2018). Οι θεολόγοι εκπαιδεύονταν να υποδέχονται στην τάξη όποιον επιθυμούσε να παρακολουθήσει, ανεξάρτητα από την πίστη και το θρήσκευμά του. Στην εκπαίδευση η ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης υπηρετείται από το περιεχόμενο του μαθήματος και τη διδακτική-μαθησιακή διαδικασία. 

Η Εκκλησία ως θεσμικός συνομιλητής

Ευστράτιος Ψάλτου*

«Υπάρχει ένας πίνακας του Klee που ονομάζεται “Angelus Novus”. Απεικονίζει έναν άγγελο που μοιάζει έτοιμος να απομακρυνθεί από κάτι στο οποίο έχει στυλώσει το βλέμμα του» (Walter Benjamin, «Θέσεις πάνω στη Φιλοσοφία της Ιστορίας», 1940). Mέσα σε θριαμβολογίες και θρηνολογίες, αντιλογίες και φόβους, ήρθε η ώρα να αποχαιρετήσουμε την υπάρχουσα μορφή του προγράμματος σπουδών των Θρησκευτικών.

Ερωτήματα θεολόγων μετά την απόφαση για τα Θρησκευτικά

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ

Τις πολυεπίπεδες παραμέτρους –εθνικές, εκπαιδευτικές και θρησκευτικές– της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), που έκρινε αντισυνταγματικά τα νυν προγράμματα σπουδών των Θρησκευτικών, αναδεικνύει ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός». Μάλιστα μιλάει για προσπάθεια διχασμού των θεολόγων, ανάμεσα σε εκείνους που τάσσονται υπέρ και εκείνους που είναι κατά των νυν προγραμμάτων. Ειδικότερα, ο «Καιρός» αναφέρει ότι με τις αποφάσεις του ΣτΕ δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε τα Θρησκευτικά να καταστούν ουσιαστικά επιλεγόμενο και προαιρετικό μάθημα, για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού σχολείου, αφού με μόνη την επίκληση της θρησκευτικής του συνείδησης κάθε μαθητής θα μπορεί να απαλλάσσεται, ακόμη και κάθε ορθόδοξος χριστιανός μαθητής, ακόμη και εκείνος ο οποίος θα προτιμά για λόγους προσωπικής διευκόλυνσης να παρακολουθεί ένα μάθημα λιγότερο.

Υπουργείο: Στα Θρησκευτικά θα ισχύσει η ύλη του σχ. έτους 2017-2018

Για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Δημοτικό Σχολείο για το έτος 2019-2020, ισχύουν η ύλη και οι οδηγίες διδασκαλίας, όπως έχουν οριστεί για το σχολικό έτος 2017-2018, σύμφωνα με το Φ.20/159400/174934/Δ1/18-10-2017 έγγραφο του ΥΠ.Π.Ε.Θ. («Διδακτέα ύλη και Οδηγίες για τη διδασκαλία των μαθημάτων των Κοινωνικών Επιστημών στο Δημοτικό Σχολείο, για το σχολικό έτος 2017-18»).

Επανεκκίνηση και μεγάλη σύνεση

του Δημήτρη Μόσχου

Αναδημοσίευση από TA NEA

Η συνάντηση Πρωθυπουργού και Αρχιεπισκόπου και η επανεκκίνηση του διαλόγου για θέματα που αφορούν τις σχέσεις Εκκλησίας - Πολιτείας είναι καταρχήν θετική στο μέτρο που γενικά ο διάλογος είναι χρήσιμος για τη λύση προβλημάτων. Ωστόσο, τη διαδικασία αυτή, που ξεκίνησε μ' αυτή τη μορφή με πρωτοβουλία της προηγούμενης κυβέρνησης, πρέπει να τη διαχειρισθούν και οι δύο πλευρές με μεγάλη σύνεση και αίσθηση των διακριτών ρόλων.

Ο κλήρος σε όλες τις βαθμίδες πρέπει να ζει με εργασιακή ασφάλεια αλλά πρέπει και να λειτουργεί στο νομικό πλαίσιο ενός σύγχρονου κράτους δικαίου (διαφάνεια, λογοδοσία, αναμόρφωση της εκκλησιαστικής δικαιοσύνης). Αυτό θα πρέπει να πρυτανεύει ως αρχή και στην εκκλησιαστική ιεραρχία και στην κυβέρνηση.

Το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων της Γ ́ τάξης Γενικού Λυκείου (Το ΦΕΚ)

Το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων της Γ ́ τάξης Γενικού Λυκείου, που θα ισχύσει από το επόμενο σχολικό έτος 2019-20 καθορίζει απόφαση την οποία υπέγραψε ο υπουργός Παιδείας Κ. Γαβρόγλου και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΟΙΞΕΤΕ ΤΟ ΦΕΚ

Ειδικότερα το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα έχει ως εξής:

Το ωρολόγιο πρόγραμμα των Α,Β,Γ και Δ τάξεων του Εσπερινού Λυκείου

Υπογράφηκε από τον υπουργό Παιδείας Κ. Γαβρόγλου η απόφαση που καθορίζει το   ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β ́ και Γ ́ τάξεων του τριετούς Εσπερινού Γενικού Λυκείου και της Δ ́ τάξης του τετραετούς Εσπερινού Γενικού Λυκείου, που θα ισχύσει από το επόμενο σχολικό έτος 2019-20 .

Επιστημονική Ημερίδα με θέμα: "Θρησκευτική Εκπαίδευση και Σύνταγμα - Συγκλίσεις και Πολώσεις"

Δελτίο Τύπου

Συνάντηση με θέμα «Θρησκευτική Εκπαίδευση και Σύνταγμα - Συγκλίσεις και Πολώσεις» διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ‘Καιρός’ σε συνεργασία με το Τμήμα Θεολογίας, το Κέντρο Αριστείας ‘Jean Monnet’ της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στο Α’ Αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το απόγευμα της Τρίτης 9 Απριλίου 2019. Την Επιστημονική ημερίδα χαιρέτισαν ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Θεόδωρος Γιάγκου, ο Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας καθηγητής Λειτουργικής Παναγιώτης Σκαλτσής και η Αντιπρόεδρος του ‘Καιρού’, θεολόγος-εκπαιδευτικός Αικατερίνη Πενιρτζή-Ζαχαράκη.

Ο Θεός στο θρανίο

Στο νέο τεύχος του περιοδικού Σχεδία τ.69 μπορείτε να διαβάσετε άρθρο με τον τίτλο "Ο Θεός στο θρανίο" που ασχολείται με τη θρησκευτική εκπαίδευση τόσο σε ευρωπαικό όσο και σε ελληνικό επίπεδο. Με αφορμή την καταδικαστική απόφαση του ΣΤΕ 660/2018 & 926/2018 για τα Προγράμματα Σπουδών του ΜτΘ του 2016 κι ενώ εκρεμεί η απόφαση του ΣΤΕ για τα αντίστοιχα και βελτιωμένα μετά από τις παρεμβάσεις των ίδιων των θεολόγων,του 2017 το περιοδικό και συγκεκριμένα ο κ. Σπ. Ζωνάκης διερευνά τις τάσεις της Θρησκευτικής εκπαίδευσης στο σύγχρονο ευρωπαϊκό  ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Εμπεριέχει απόψεις των Ina de Avest, Mάριου Κουκουνάρα Λιάγκη, Εύη Βουλγαράκη, Γιώργου Καπετανάκη,  Ιωάννας Κλιάρη, Ρόη Ακανθοπούλου, Νίκου Τσιρέβελου κ.ά.

«Ο Θεός στο θρανίο». Η θρησκευτική εκπαίδευση, όταν γίνεται με παιδαγωγικά ορθό τρόπο, δεν συνιστά ούτε κατήχηση ούτε προσηλυτισμό, αλλά εργαλείο ελευθερίας, διασφάλισης της κοινωνικής συνοχής και αποδοχής της διαφορετικότητας. «Οι εμπειρίες στη θρησκευτική εκπάιδευση δεν στοχεύουν στην πίστη, αλλά βοηθούν τους μαθητές να κατανοήσουν την πίστη τους. Παράλληλα, ένας πιστός, όποια γνώση και αν του προσφέρεις μέσα στην τάξη, είτε αυτή αφορά τη δική του θρησκεία είτε όχι, αυτός τη συσχετίζει με τη δική του», υπογραμμίζει ο επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του ΕΚΠΑ κ. Μάριος Κουκουνάρας-Λιάγκης.

ΕλΘΕ-GjRE Τα περιεχόμενα του πρώτου τεύχους

Τα περιεχόμενα του πρώτου τεύχους μας/The contents of the first issue
ΕλΘΕ-Ελληνική περιοδική έκδοση για τη Θρησκευτική Εκπαίδευση
GjRE-Greek Journal of Religious Education
Τόμος/Volume 1 Τεύχος/Issue 1 Οκτώβριος/October 2018

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ/CONTENTS
Σημείωμα Υπεύθυνου Σύνταξης/Editorial
Ομολογιακή και μη ομολογιακή Θρησκευτική Εκπαίδευση. Ποια σημασία μπορεί να έχουν οι όροι σήμερα;/Confessional and non-confessional Religious Education. What are their meanings today?
Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης/Marios Koukounaras Liagkis